Starówka świętuje 73. urodziny. Koncerty, spacery i otwarte pracownie

Na co dzień przechodzi się obok zamkniętych bram, pracowni ukrytych za fasadami kamienic i piwnic, o których historii wiedzą głównie mieszkańcy. W weekend 17–18 lipca warszawska Starówka otworzy część tych miejsc, a jej ulice, rynki i podwórka wypełnią koncerty, spacery, warsztaty i potańcówki.

Warszawska Starówka wygląda na znacznie starszą, niż jest w rzeczywistości. Odbudowana niemal od podstaw po zniszczeniach II wojny światowej, stała się jednym z najbardziej rozpoznawalnych symboli powojennej Warszawy. Jej urodziny obchodzone są na pamiątkę oddania do użytku pierwszego fragmentu odbudowanego Starego Miasta oraz otwarcia Rynku Starego Miasta 22 lipca 1953 roku.

Tegoroczna, 73. edycja odbędzie się pod hasłem „Starówka – fenomen odbudowy”. Organizatorzy nie chcą jednak sprowadzać tego święta wyłącznie do opowieści o architekturze. Równie ważna ma być współczesna Starówka, zamieszkana, pełna pracowni, galerii, muzeów, niewielkich instytucji i ludzi, którzy codziennie tworzą jej charakter.

W piątek i sobotę, 17 i 18 lipca, odbędzie się blisko 100 bezpłatnych wydarzeń. Program obejmuje ponad 30 oprowadzań po wystawach, 16 spacerów tematycznych, 14 warsztatów, koncerty, gry miejskie, spektakle, pokazy filmowe, potańcówki oraz wejścia do miejsc, które na co dzień pozostają zamknięte.

Wieczór między kamienicami

Urodzinowy weekend rozpocznie się w piątek na Rynku Starego Miasta. Tuż po godzinie 19.00, po oficjalnym otwarciu wydarzenia, z okien kamienic zagra Brass Federacja. Muzyka nie popłynie więc wyłącznie ze sceny, lecz także z zabudowy otaczającej rynek, dzięki czemu początek święta bardziej przypominać będzie miejskie nawoływanie niż tradycyjny koncert.

Później na scenie pojawi się kolektyw Huragan, tworzony przez młodych muzyków jazzowych i klasycznych. Razem z aktorką Helką Rząsą przygotowali opowieść o wojennej i odradzającej się Warszawie, łącząc jazz fusion, improwizację i fragmenty tekstów. Założycielem grupy jest Tymon Gorski, prawnuk Stanisława Jankowskiego „Agatona”, żołnierza Armii Krajowej, architekta i jednego ze współtwórców odbudowy stolicy. Rodzinna historia nie zostanie jednak pokazana jak muzealna rekonstrukcja. Młodzi artyści opowiedzą ją własnym językiem, zestawiając pamięć o zniszczonym mieście z doświadczeniem pokolenia, które zna odbudowaną Warszawę jako codzienną przestrzeń życia.

O godzinie 20.00 rozpocznie się recital Aleksandra Dębicza. Pianista i kompozytor tworzy muzykę na pograniczu klasyki, improwizacji i muzyki filmowej. Nagrywa dla Warner Classics & Erato, współpracował między innymi z Jakubem Józefem Orlińskim, a podczas koncertu na Starówce wykona premierowy utwór napisany specjalnie dla mieszkańców Warszawy.

Piątkowy wieczór zakończy silent disco przy pomniku Syreny na Rynku Starego Miasta. Od godziny 21.30 do 2.00 muzykę na kilku kanałach grać będą Mme Czarnecka, Lodołamacz Serc oraz Alicja z duetu Poważne Dziewczyny. Udział w wydarzeniu jest bezpłatny, ale za wypożyczenie słuchawek trzeba będzie zapłacić 30 zł.

Spacery, wystawy i miejsca poza głównym szlakiem

Koncerty są najbardziej widowiskową częścią programu, ale Urodziny Starówki zostały pomyślane także jako okazja do zejścia z najbardziej uczęszczanych tras. Już w piątek rozpocznie się gra miejska „Odkryj cegłę”, która ma zachęcić uczestników do uważniejszego patrzenia na detale odbudowanej dzielnicy.

Zaplanowano również oprowadzania po wystawach, między innymi na Zamku Królewskim i w Muzeum Karykatury, pokazy filmowe, warsztaty i spacery prowadzące śladami dawnych staromiejskich lokali oraz rzemieślników. Zamiast kolejnego przejścia od kolumny Zygmunta do Rynku będzie można poznać Starówkę od strony warsztatów, małych instytucji i mniej oczywistych historii.

Dzieci zobaczą spektakl teatru lalek „Kram z legendami. Burmistrz Powietrzny, Złota kaczka”. Staromiejskie legendy pojawią się więc nie jako turystyczna dekoracja, lecz część miejskiej pamięci opowiadanej kolejnemu pokoleniu.

Otwarte pracownie i historyczne piwnice

Najciekawsza część sobotniego programu zaczyna się za drzwiami, które na co dzień pozostają zamknięte. Mieszkańcy, artyści i historycy zaproszą uczestników do prywatnych przestrzeni, mieszkań i pracowni ukrytych w staromiejskich kamienicach.

Będzie można wejść między innymi do zabytkowej Kamienicy Fukierowskiej oraz zobaczyć miejsca pracy rodziny Zakrzewskich, Jarnuszkiewiczów i Jacka Müldnera-Nieckowskiego. Otwarta zostanie także pracownia rzeźbiarza Zbigniewa Maleszewskiego. W jej piwnicach zachowały się ślady tajnej drukarni Solidarności działającej w latach 80.

Takie miejsca pokazują Starówkę z zupełnie innej strony. Za odtworzonymi fasadami znajdują się nie tylko restauracje, sklepy z pamiątkami i muzealne sale, lecz także warsztaty, mieszkania, archiwa i przestrzenie, w których pracowały kolejne pokolenia warszawskich twórców. Właśnie tam najlepiej widać, że historia dzielnicy nie skończyła się wraz z zakończeniem odbudowy.

Sobota będzie także dniem przygotowanym z myślą o rodzinach. Fundacja Sto Pociech otworzy na Nowym Mieście „Tajemniczy Ogród Starówki” z piaskiem, wodą i przestrzenią do odpoczynku. Zaplanowano tam eksperymenty, pokazy naukowe oraz spektakl „Koza Dereza”. Działać będzie również Warszawska Strefa Rodziny, a w lapidarium Muzeum Warszawy uczestnicy wspólnie zbudują dużą, przestrzenną makietę stolicy.

Od miejskiej potańcówki do warszawskiego rapu

Sobotni finał odbędzie się na Rynku Nowego Miasta. O godzinie 17.00 rozpocznie się międzypokoleniowa potańcówka z Janem Emilem Młynarskim i Orkiestrą „Melodia i Rytm”. Muzycy sięgają do tradycji przedwojennych orkiestr, miejskich przebojów i repertuaru, który kiedyś rozbrzmiewał na warszawskich podwórkach i dancingach.

Od godziny 19.00 scenę przejmie warszawski rap. Najpierw wystąpi duet Enigma, później freestylowiec Kosma Król, a finałem obchodów będzie koncert Fisz Emade Tworzywo. Zespół od ćwierćwiecza łączy hip-hop, elektronikę i muzyczne eksperymenty, pozostając jedną z najważniejszych formacji związanych ze współczesną warszawską sceną.

Obecność rapu w programie nie jest przypadkowa. Jak podkreśla Julia Kern, kuratorka wydarzenia, od lat 90. pozostaje on jednym z najważniejszych języków opowiadania o mieście i o Warszawie. Zestawienie rapu z jazzem, muzyką klasyczną i repertuarem przedwojennych potańcówek pokazuje, że miejska tożsamość nie jest zamkniętym rozdziałem. Tworzą ją kolejne pokolenia, używając zupełnie innych rytmów, słów i środków wyrazu.

Dziewięć pieczątek i blisko sto wydarzeń

Urodzinom ponownie towarzyszyć będzie „Akcja Pieczątkowa”. W wybranych instytucjach należących do Grupy Starówka uczestnicy otrzymają pieczątki na specjalnej karcie. Za zebranie dziewięciu przewidziano pamiątkowy upominek związany z tegoroczną edycją.

Wszystkie wydarzenia organizowane w ramach 73. Urodzin Starówki są bezpłatne. Wyjątkiem jest opłata w wysokości 30 zł za wypożyczenie słuchawek podczas silent disco. Część oprowadzań, warsztatów i wejść do niewielkich pracowni może mieć ograniczoną liczbę uczestników, dlatego przed przyjazdem warto sprawdzić szczegółowy harmonogram i zasady udziału.

73. Urodziny Starówki
Termin: 17–18 lipca 2026 roku
Miejsce: Stare Miasto i Nowe Miasto w Warszawie
Wstęp: bezpłatny; wypożyczenie słuchawek na silent disco – 30 zł